Değerli esnaf arkadaşlarım… Yeniden merhaba
demenin mutluluğu içinde hepinizi saygı ile
selamlarım…
Değerli meslektaşlarım yeniden buluşmanın mutluluğu
içinde hepinizi muhabbetle selamlıyorum.
Taşıma kooperatiflerini üyeleri olarak, kooperatiflerin
organizasyonunda taşıma yapan ortaklarımız,
örgütlü olmanın avantajlarından yararlanmak üzere birlikte
mücadeleyi seçmiş olmanız bireyselliğinizi ortadan
kaldırarak birlikte aynı iş kolunda diğer unsurlarla rekabet
gücü yaratmaktır.
Kooperatif ve kooperatifçilik bir yaşam biçimidir.
Birlikte üretmek dayanışma ve mücadeleyi gerektirdiğini,
kendinizi daha emniyette hissetme ve birlik ve
dayanışmanın esas alındığı kurumsal yapılardır.
Ama kooperatif nedir, kooperatifçilik nedir, ülkemizde
ve dünyada kooperatifiler ve kooperatifçiler ne
yapmaktadır. Tarihsel olarak geçmişten bugüne kadar
hangi aşamalar yaşanmıştır. Önümüzdeki süreçte dünyada
çalışmalar ışığında kooperatiflerin geleceği
konularında bilgili olmalıyız.
Hatırlarsanız geçen yıllarda kooperatif yöneticilerine
kooperatifçilik eğitimleri çalışmaları başlatmış ve
sertifika vermek sureti ile belgelendirmiştik. Ticaret
Bakanlığı yeniden bu konuları gündeme taşımak
düşüncesinde ve bu hususta çalışmalar yapmaktadır.
Bu yazımızda kooperatifçilik üzerine belki birkaç
yazı dizisi şeklinde bilgilendirmeler yapacağız, inşallah
faydalı olur.
Ülkemizde, 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun
1. Maddesine göre
2. “Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının
belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya
geçimlerine ait ihtiyaçlarını, işgücü ve parasal katkılarıyla
karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle
sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından
kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli
ortaklıklara kooperatif denir.”
şeklinde tanımlama yapılmıştır.
Bu tanım kooperatifçiliğin zamanla çeşitli değişimlere,
yeniliklere uğramış ve genel kabul görmüş yedi
ilkesini içermektedir.
Bu ilkeler şu şekilde sıralanmaktadır
1. Gönüllü ve herkese açık ortaklık
2. Ortaklar tarafından gerçekleştirilen demokratik
yönetim: Kooperatifler, politika oluşturma ve karar
alma süreçlerine katılan ortaklarca yönetilen ve denetlenen
demokratik kuruluşlardır
3. Ortakların ekonomik katılımı: Ortaklar, kooperatiflerinin
sermayesine adil bir şekilde katkıda bulunur
ve bunu demokratik olarak yönetirler.
4. Özerklik ve bağımsızlık: Kooperatifler, özerk,
kendi kendine yeten ve ortaklarınca yönetilen kuruluşlardır.
Kooperatifler, hükümetler dâhil olmak üzere
diğer kuruluşlarla bir anlaşmaya girmeleri ya da dış kaynaklar
yoluyla sermayelerini artırmaları durumunda,
bunu
5. Eğitim, öğrenim ve bilgilendirme: Kooperatifler,
ortaklarına, seçilmiş temsilcilerine, yöneticilerine ve
çalışanlarına kooperatiflerinin gelişimine etkin bir
şekilde katkıda bulunabilmeleri için eğitim ve öğretim
imkânı sağlar.
6. Kooperatifler arasında işbirliği: Kooperatifler,
yerel, ulusal, bölgesel ve uluslararası oluşumlarla birlikte
çalışarak ortaklarına daha etkin bir şekilde hizmet
eder ve kooperatifçilik hareketini güçlendirir.
7. Topluma karşı sorumlu olma: Kooperatifler,
ortaklarınca onaylanan politikalar aracılığıyla toplumlarının
sürdürülebilir kalkınması için çalışırlar.
Bireylerin tek başlarına yapamayacakları veya birlikte
yapmalarında yarar bulunan işleri en iyi biçimde ve
maliyet fiyatına yapmak üzere dayanışma suretiyle ekonomik
güçlerini bir araya getirmeleridir.
1. Kooperatiflere giriş ve çıkış serbesttir. Belirli nitelikleri
taşıyan herkes kooperatiflere girebilir.
2. Kooperatiflerde amaç kar değil, ortaklarına sosyal
ve ekonomik menfaat sağlamaktır.
3. Kooperatifler tüzel kişiliğe sahip, birer gönüllü
ortaklıklardır.
4. İnsanlar, kooperatifler şeklinde örgütlenerek sosyal
ve ekonomik güç kazanırlar.
5. Kooperatifler, bir dernek veya ticari işletme değildir.
6. Kooperatiflerin sermayesi ve ortak yapısı sınırlı
değildir.
7. Kooperatifler, özellikle satın alma gücü düşük
olan tüketicilerin korunmasında ve piyasada istikrar
sağlanmasında önemli birer kuruluşturlar.
8. Kooperatifler, insanlar arasında birlik ve beraberlik
duygusu aşılayarak kollektif çalışma alışkanlığı
kazandırır.
9. Kooperatifler, demokratik katılımcı yönetim şekli
ile yönetilirler ve geçmişte bir çok ülkede demokrasi
okulu olarak nitelendirilmişlerdir. 10.Kooperatiflerde
eğitim faaliyetleri öncelikli yere sahip olduğundan başta
ortaklarının olmak üzere toplumun kültür seviyesinin
yükselmesine yardımcı olurlar.
11. Kooperatifler, üst birlikler şeklinde dünya
çapında örgütlenmiş birer bağımsız kuruluşlardır.
Kooperatifler ile ilgili tanımlamalar, tanımlamaların
farklılık ve ortak unsurları, genel kooperatif ilkelerinin
ardından söz edilmesi gereken husus, ticari işletme olarak
nitelendirilemeyeceği belirtilen kooperatiflerin
sermaye şirketlerinden ayrılan yönleridir.
İlk bakışta anonim şirketine benzer bir yapı gösteren
kooperatifler ile sermeye şirketini ayıran farklar şu
şekilde sıralanmıştır
1. Sermaye şirketleri, şirkete ortaklar tarafından yatırılmış
olan sermayeye olabildiğince fazla kâr sağlama
amacını güderler. Kooperatiflerde amaç, bunun
tümüyle karşıtıdır. Çünkü kooperatiflerde işletme, ya
müşteriler (tüketim kooperatiflerinde olduğu gibi), ya
üretici (üretim ve satış kooperatiflerinde olduğu gibi)
veyahut da işçiler (arazi kullanma kooperatiflerinde
olduğu gibi) tarafından yüklenilmiştir.
2. Sermaye şirketlerinde elde edilen kârlar sermaye
sahiplerine dağıtılır; yani ortaklara kâr payı (temettü)
verilir. Oysa kooperatiflerde, elde edilen kârlar ortaklara,
sermayelerinden dolayı dağıtılmaz.
3. Bir anonim şirkette ortaklar birbirlerini tanımayabilirler;
hatta şirket yöneticileri bile ortaklarının
kimler olduğunu bilmeyebilir.. Kooperatiflerde ise,
ortaklık senetleri ancak kooperatife satılabilir veya kooperatifin
izni ile başka birine devredilebilir. Fakat asla,
şirketlerde olduğu gibi, serbestçe borsada alınıp satılamaz.
Bu nedenle hiç kimse, kooperatifin ortaklık
senetleri üzerinde spekülasyon yaparak para kazanamaz.
4. Sermaye şirketlerinde bir şahıs veya bir aile, şirketin
hisse senetlerinin yüzde 50’sinden fazlasına sahip
olup şirkete hâkim duruma geçebilir. Oysa kooperatifte,
bir şahsın sahip olabileceği en çok ortaklık payı
sınırlıdır.
5. Sermaye şirketlerinde ortaklar, yüzde 50’sinden
fazlasına sahip olup şirkete hâkim duruma geçebilir
Başka bir deyişle, şirket yönetimine sermaye hakimdir.
Oysa kooperatiflerin genel kurul toplantılarında her
ortak, ortaklık payı ne olursa olsun, yalnız bir oya
sahiptir.
Bir ortağa bir oy ilkesi, birçok ülkede yasa ile tespit
edilmiştir. Kooperatiflerin bu özelliği, kooperatif
için insanların paradan daha önemli olduğunu ve bütün
ortakların, kooperatiflerde aynı haklara sahip bulunduklarını
göstermektedir.
7. Sermaye şirketlerinde sosyal ve toplumsal amaç
hemen hemen hiç yoktur. Kooperatiflerde ise, sosyal
ve toplumsal amaç, kuruluşun önemli unsurlarından
biridir.
Türkiye’de Kooperatifler 2016 yılı verilerine göre
ülkemizde kooperatiflerin durumu şu şekildedir: Aşağıda
verilen tabloda görülebileceği üzere;
ülkemizde kooperatifçilikte ilk sırada 27.261 kooperatif
ve 1.273.274 ortak ile Konut Yapı
Kooperatifleri, ardından 7.201 kooperatif ve 775.563
ortak ile Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri yer almaktadır.
Bu iki kooperatifin sayıca üstünlüğü, kişilerin
kooperatif algısını da doğrudan etkilemektedir. İnsanların
zihinlerinde kooperatif kavramı ile özdeşleşmiş
alanların Yapı ve Tarımsal Kooperatifler olduğunu söylemek
yanlış olmaz gibi görünmektedir.
DEVAM EDECEK
Saygılarımla
İhsan TEMEL
Kooperatiflerin geleceği hakkında bilgimizi arttırmalıyız…
